Trong một động thái hiếm có, một loạt tờ báo ở 11 tỉnh của Trung Quốc  ngày 1-3 đã cùng đăng một bài xã luận kêu gọi chính phủ đẩy nhanh việc xóa bỏ chế độ hộ khẩu. Đây là một trong nhiều tín hiệu cho thấy chính sách quản lý nhân khẩu tồn tại hơn 50 năm qua ở quốc gia đông dân nhất thế giới  này có lẽ sắp tới hồi kết thúc.

Bài xã luận đăng trên 13 tờ báo có lượng phát hành lớn ở các thành phố kêu gọi chính phủ bãi bỏ chế độ hộ khẩu càng sớm càng tốt. “Chính sách không còn phù hợp với thời đại đang làm người dân bất bình”, bài xã luận đăng trên tờ Côn Minh thời báo và một loạt tờ báo khác, nêu rõ. Chế độ hộ khẩu đã hạn chế các lao động di cư tiếp cận phúc lợi xã hội ở các thành phố phát triển.

Theo China Daily, bài xã luận nói trên được đăng tải đúng dịp Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc (Quốc hội) Trung Quốc chuẩn bị họp trong tuần này. Bài xã luận kêu gọi các đại biểu Quốc hội Trung Quốc yêu cầu các bộ, ngành liên quan xác định một lộ trình cụ thể về việc cải tổ hệ thống quản lý nhân khẩu trên toàn quốc. Việc đăng ký thông tin cá nhân cần được dần dần thay thế việc đăng ký hộ khẩu, tiến tới bãi bỏ hoàn toàn chế độ hộ khẩu. Một biên tập viên của Thời báo Trùng Khánh cho hay, tờ báo của anh tham gia “chiến dịch” vận động dư luận này vì chế độ hộ khẩu thực sự hạn chế quyền công dân. 

Lao động di cư đăng ký tạm trú tại thành phố Tế Nam, tỉnh Sơn Đông. Ảnh: China Daily

Ra đời năm 1958, chế độ hộ khẩu ở Trung Quốc  quy định công dân chỉ được hưởng các phúc lợi xã hội như y tế, giáo dục  ở nơi đăng ký hộ khẩu. Chính vì lẽ đó, hiện nay các lao động di cư từ nông thôn ra thành thị làm việc không thể tiếp cận các phúc lợi xã hội đó. Ông Wang Yukai, giáo sư của Học viện quản trị công Trung Quốc, đánh giá, chế độ hộ khẩu là “pháo đài cuối cùng” sau 30 năm Trung Quốc tiến hành mở cửa, cải cách kinh tế.

Trong buổi giao lưu trực tuyến ngày 27-2, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo tuyên bố Trung Quốc sẽ đẩy nhanh việc cải cách hệ thống đăng ký nhân khẩu nhằm giải quyết những vấn đề còn tồn tại đối với  lao động di cư. Thủ tướng

Ôn Gia Bảo nói rằng, cuộc cải cách là chìa khóa để giúp  lao động di cư thế hệ mới, những người đã sống và làm việc nhiều năm tại các thành phố, hòa nhập với cuộc sống đô thị. Ông Ôn Gia Bảo khẳng định, lao động di cư  đã trở thành lực lượng công nhân chủ chốt của Trung Quốc.

Trong khi đó, văn kiện số 1 của Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc trong  năm 2010 được công bố ngày 31-1 cũng đề xuất, phải đẩy mạnh cải cách chế độ hộ khẩu, đẩy nhanh việc thực hiện chính sách nới lỏng điều kiện nhập hộ khẩu vào các thành phố vừa và nhỏ. Về điều kiện người dân nông thôn chuyển thành người dân thành thị, ông Trần Tích Văn,  Phó trưởng Tiểu ban lãnh đạo Trung ương về công tác nông thôn cho biết, xem xét đến tình hình của Trung Quốc, đặc biệt là sự khác biệt khá lớn về điều kiện cụ thể của các địa phương và các thành thị, Chính phủ Trung ương sẽ không có quy định thống nhất, phải do các thành thị nghiên cứu xây dựng biện pháp cụ thể. Tuy nhiên, chúng phải phù hợp mấy điều kiện sau:  “Thứ nhất, thời gian làm việc tại thành phố của lao động nông dân. Thứ hai, có việc làm tương đối ổn định. Thứ ba, có nơi ở tương đối ổn định. Nếu phù hợp những điều kiện này và sau khi chuyển thành người dân thành thị, họ sẽ được hưởng mọi quyền lợi như người dân thành thị địa phương, bất kể về việc làm, tập huấn đào tạo hay nhà ở chính sách, bảo đảm xã hội, việc học hành của con cái”.

Số liệu thống kê cho thấy, hiện nay trong số 150 triệu lao động di cư ở Trung Quốc có khoảng 100 triệu người là thuộc thế hệ 8X và 9X. Họ khát khao hội nhập vào xã hội thành thị. Vì vậy, Văn kiện số 1 của Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc năm 2010 đề xuất, phải tập trung giải quyết vấn đề lao động di cư thế hệ mới.

Chương trình cải cách chế độ đăng ký nhân khẩu hiện đang được hơn 10 thành phố ở Trung Quốc, trong đó có cả Thượng Hải, Quảng Châu và Thâm Quyến, thực hiện thí điểm. Chính quyền các thành phố này đã bắt đầu cấp quy chế thường trú cho các lao động di cư và cho phép họ tiếp cận bình đẳng các chương trình phúc lợi xã hội. “Chúng tôi vui mừng khi thấy sự thay đổi này. Tuy nhiên, chúng tôi ngày càng thấy nhiều người dân ở nhiều nơi khổ sở với vấn đề hộ khẩu. Cải cách chế độ hộ  khẩu không chỉ nâng cao cuộc sống của người dân mà còn tiếp thêm sinh lực cho nền kinh tế Trung Quốc. Quan trọng hơn, nó sẽ thúc đẩy xã hội phát triển hài hòa”, bài xã luận được đăng đồng loạt trên 13 tờ báo của Trung Quốc nêu rõ.

Việt Bách